كلمه « ذنب » مصدر است ، و مصدر مىتواند هم به فاعل خود اضافه شود و هم به مفعول خود ، و در اينجا كلمه « ذنب » به مفعول خود اضافه شده ، و مراد از « ذنب » گناهانى است كه مردم نسبت به آن جناب روا داشتند ، و نگذاشتند آن جناب وارد مكه شود ، و مانع از ورود او به مسجد الحرام شدند . و بنا بر اين ، معناى آمرزش اين گناه ، نسخ احكام دشمنان آن جناب يعنى مشركين است ، مىخواهد بفرمايد : خداوند به وسيله فتح مكه و داخل شدنت در آن لكه ننگى كه دشمنان مىخواستند به تو بچسبانند زايل مىسازد « 1 » . و اين وجه خيلى قريب الماخذ با وجهى است كه ما ذكر كرديم ، و عيبى هم ندارد ، جز اينكه كمى با ظاهر آيه ناسازگار است . در جمله * ( « لِيَغْفِرَ لَكَ اللَّه . . . » ) * كه بعد از جمله * ( « إِنَّا فَتَحْنا لَكَ فَتْحاً مُبِيناً » ) * قرار گرفته ، التفاتى از تكلم به غيبت به كار رفته ، و شايد وجهش اين باشد كه از آنجا كه حاصل مفاد سوره منت نهادن بر پيامبر و مؤمنين بود ، به اينكه فتح را نصيبشان كرد ، و آرامش بر دلهايشان افكند ، و ياريشان نمود ، و ساير وعده هايى كه به ايشان داد ، در چنين زمينه اى مناسب بود نصرت دادن به پيغمبر و مؤمنين را به خدا نسبت دهد ، چون نامبردگان ، غير خدا را نمىپرستيدند ، و مشركين ، غير خدا را به اين اميد كه ياريشان كنند و هرگز نمىكردند مىپرستيدند . و اما اينكه چرا اين سنت را در آيه اول با تعبير « نا ما » ادا كرد ، و فرمود : « ما براى تو فتح كرديم » ، براى اين بود كه تعبير به « ما » كه به عظمت اشعار دارد ، با ذكر فتح مناسبتر است و اين نكته عينا در آيه * ( « إِنَّا أَرْسَلْناكَ شاهِداً . . . » ) * نيز جريان دارد . * ( « وَيُتِمَّ نِعْمَتَه عَلَيْكَ » ) * - بعضى از مفسرين « 2 » گفته‌اند معنايش اين است كه : نعمت خود را هم در دنيا برايت تمام كند ، و تو را بر دشمن غلبه داده بلند آوازه ات گرداند و دينت را رونق بخشد ، و هم در آخرت تمام كند و درجه ات را بلند كند . بعضى « 3 » ديگر گفته‌اند : يعنى نعمت خود را با فتح مكه و خيبر و طائف بر تو تمام كند . * ( « وَيَهْدِيَكَ صِراطاً مُسْتَقِيماً » ) * - بعضى « 4 » گفته‌اند : يعنى تو را بر صراط مستقيم ثابت بدارد ، صراطى كه سالك خود را به سوى بهشت مىكشاند . بعضى « 5 » ديگر گفته‌اند ، يعنى : تو را در تبليغ احكام و اجراى حدود به سوى صراط مستقيم رهنمون شود . * ( « وَيَنْصُرَكَ اللَّه نَصْراً عَزِيزاً » ) * - بعضى « 6 » در معناى « نصر عزيز » گفته‌اند : آن نصرتى

--> ( 1 و 2 و 3 و 4 ) مجمع البيان ، ج 9 ، ص 111 ( 5 ) تفسير روح المعانى ، ج 26 ، ص 91 . ( 6 ) مجمع البيان ، ج 9 ، ص 111 .